“चितवनको भूमिपुत्र भनेर चिनिने आदिवासी जनजाति थारु समुदायको मुख्य आस्थाको केन्द्र भनेर सोमेश्वर कालिका मन्दिरलाई लिने गरिन्छ । हिउँद लागेपछि खेतीपाती गर्ने बेलासम्म पानी नपरेको खण्डमा यही मन्दिरमा पूजा गरेर पानी मागेपछि पानी पथ्र्यो भन्ने जनविश्वास छ”, मन्दिरका पूजारी शोभाखर चापागाईंले भन्नुभयो, “अहिले आम नेपालीको धार्मिक आस्थाको साँझा थलो बनेको छ । यहाँ नेपालीका साथै भारतीय नागरिक बढी आउने गरेका छन् ।”

चापागाईंका अनुसार सोमेश्वर कालिका मन्दिर महादेव र कालीको बासस्थान रहेको शक्तिपीठ हो । यहाँ विसं २०१७ देखि माडीका आदिवासी थारु समुदायले पूजापाठ गर्दै आएको इतिहास रहेको उहाँले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार यहाँ रामनवमीमा ठूलो मेला लाग्दछ ।

भारतको महाराष्ट्रसम्मका भक्तजन यहाँ दर्शनका लागि आउने गरेका चापागाईंले जानकारी दिनुभयो । “भारतबाट खाली खुट्टा चार पाँच घण्टा हिँडेर भक्तजन यहाँ आउनुहुन्छ”, उहाँले भन्नुभयो, “यहाँ ठूलो शक्तिपीठ छ भनेर भारतमा प्रचलित छ ।” उहाँका अनुसार मन्दिर दर्शनका लागि शुक्रबार र शनिबार डेढ÷दुई सय भक्तजन आउने गरेका छन ।

अन्य समयमा दैनिक ४० देखि ५० जनाले मन्दिर तथा गढी क्षेत्रको अवलोकन गर्ने गरेका चापागाईंले बताउनुभयो । आगन्तुकले खानपानसहित बसोबासको व्यवस्था राम्रो भएमा अझ यसको आकर्षण बढ्ने उहाँको भनाइ थियो । गढी क्षेत्रलाई तारबार गर्नुपर्ने भन्दै घुम्न र मन्दिर दर्शन गर्न आउनेका लागि बस्ने ठाउँको व्यवस्था गर्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो ।

भरतपुरबाट सोमेश्वरगढी घुम्न पुग्नुभएका सुलभ सिग्देलले ऐतिहासिक गढीमा पुग्दा खुसी लागेको बताउनुभयो । उहाँले ऐतिहासिक क्षेत्र भएकाले राज्यले विशेष ध्यान दिएर संरक्षण र प्रवर्द्धनको काम गर्नुपर्ने बताउनुभयो ।

मन्दिरका संस्थापक नीलकण्ठ सापकोटाले गढीमा विसं २०५० फागुन १२ गते मन्दिर स्थापना भएको जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “विसं २०२६ मा गाई चराउँदै आउँदा यहाँ रुखमा झुण्डाएको घण्टी र बाघको मूर्ति फेला परेको थियो । त्यसपछि मन्दिर बनाउनुपर्छ भनेर लागेका हौँ ।” उहाँका अनुसार पाँच पाण्डव यहाँ आएर वनबास बसेको किंवदन्ती छ ।