चितवन । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज आसपासका बासिन्दालाई लामो समयदेखि त्रसित बनाउँदै आएको जङ्गली हात्ती ‘ध्रुर्वे’ का दुवै दाह्रा काटिएपछि उसको गतिविधिमा उल्लेख्य परिवर्तन देखिएको छ। निकुञ्ज प्रशासनका अनुसार असार ३१ गते ध्रुर्वेलाई नियन्त्रणमा लिएर चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको सुखिभार पोस्ट नजिक दुवै दाह्रा काटिएको थियो। साथै, उसको गतिविधि निरन्तर निगरानी गर्न शरीरमा नयाँ रेडियो कलर पनि जडान गरिएको छ।
निकुञ्जका संरक्षण अधिकृत प्रवीन पौडेलका अनुसार दाह्रा काटिएयता ध्रुर्वे अधिकांश समय निकुञ्जभित्रै बसिरहेको छ। आइतबार बिहान भने माडीस्थित अमेलिया कृषि फार्म क्षेत्रमा पुगेको जानकारी स्थानीयवासीले दिएका थिए। उक्त स्थान निकुञ्जसँग जोडिएको रिउ खोलाको किनारमा पर्ने भएकाले हात्ती त्यहाँसम्म पुगे पनि बस्तीभित्र प्रवेश गरेर कुनै क्षति नपुर्‍याएको जनाइएको छ।

रेडियो कलरमार्फत ध्रुर्वेको अवस्थाबारे हरेक १० मिनेटमा सूचना संकलन भइरहेको छ। निकुञ्ज प्रशासन र नेपाली सेनाको ‘अपरेसन युनिट’ले संयुक्त रूपमा हात्तीको गतिविधि निगरानी गरिरहेको छ। हात्ती बस्ती नजिक पुगेको संकेत प्राप्त हुनासाथ आसपासका बासिन्दालाई तत्काल जानकारी गराइने व्यवस्था मिलाइएको छ, जसले सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणमा सहयोग पुगेको निकुञ्ज प्रशासनको भनाइ छ।

संरक्षण अधिकृत पौडेलका अनुसार ध्रुर्वे जुनसुकै बेला बस्ती पस्न सक्ने भएकाले प्रशासन पूर्ण तयारी अवस्थामा रहेको छ। नियन्त्रणका क्रममा डार्टमार्फत दिइएको औषधिका कारण केही समय हात्तीको व्यवहार शिथिल देखिए पनि उसलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित मान्न नसकिने भएकाले सतर्कता अझै कायम राखिएको छ।

ध्रुर्वे नेपालकै सबैभन्दा बढी मानव क्षति गराउने जङ्गली हात्तीमध्ये एक मानिन्छ। हालसम्म करिब २५ जनाको ज्यान लिएको यो हात्तीले गत असार २० गते राति माडीमा एकै परिवारका दुई जनाको ज्यान लिएको थियो। त्यसपछि प्रशासनले नियन्त्रणमा लिएर चौथोपटक उसका दाह्रा काट्नुका साथै नयाँ रेडियो कलर जडान गरेको हो। निकुञ्जका अनुसार दाह्रा काटिएपछि हात्तीको आक्रामक गतिविधिमा केही कमी आएको देखिएको छ।

हात्ती बस्तीतर्फ लागेको सूचना प्राप्त भएलगत्तै मध्यवर्ती उपभोक्ता समिति, सामुदायिक वन, वडा कार्यालय, स्थानीय टोल विकास संस्था तथा सुरक्षा निकायलाई तत्काल खबर गरिन्छ। त्यसपछि संयुक्त टोली घटनास्थलमा पुगेर हात्तीलाई सुरक्षित रूपमा निकुञ्जभित्र फर्काउने प्रयास गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत डिलबहादुर पुर्जा पुनका अनुसार ध्रुर्वे बथानबाट अलग परेपछि बस्ती पस्न थालेको अनुमान गरिएको छ। यद्यपि पहिले बथानसँग हिँड्ने माडीका धोवा, तमोरताल, खोरियामुहान र देउराली क्षेत्रमा अहिले पनि उसको आवतजावत रहने गरेको छ।

ध्रुर्वेको हिंसात्मक इतिहास निकै लामो छ। विसं २०७४ मा उसले नेपाली सेनाका एक सेनानीलाई आक्रमण गरी मारेको थियो। यसअघि विसं २०६८–६९ तिर लगातार मानव आक्रमण बढेपछि विसं २०६९ पुस १ गते प्रमुख जिल्ला अधिकारीसहितको बैठकले हात्तीलाई मार्ने निर्णयसमेत गरेको थियो। तर, सेनाको गोलीबाट जोगिँदै आएको ध्रुर्वे हालसम्म जीवित छ। विशेषगरी २०६९ सालको कात्तिकदेखि एक महिनाभित्र माडीमा मात्रै चार जनाको ज्यान लिएपछि उसलाई मार्ने निर्णय गरिएको थियो।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा ध्रुर्वेसँगै रोनाल्डो र गोविन्दे जस्ता अन्य मत्ता हात्ती पनि रहेका छन्। प्रमुख संरक्षण अधिकृत पुनका अनुसार निकुञ्जभित्र हाल करिब ४५ देखि ५० वटा जङ्गली हात्ती छन्। यही समूहबाट प्राकृतिक रूपमा प्रजनन हुँदै हात्तीको संरक्षण र संख्या व्यवस्थापन गर्ने काम भइरहेको छ। निकुञ्ज प्रशासनले ध्रुर्वेमाथिको निरन्तर निगरानी, स्थानीयसँगको समन्वय र सुरक्षा सतर्कतामार्फत मानव–हात्ती द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने प्रयासलाई अझ प्रभावकारी बनाउने जनाएको छ।

क्युएफएक्स जलमाको तेस्रो हल शुक्रबारदेखि सञ्चालनमा आउने

मंसिर ३ गते सौराहामा पहिलो पटक घन्किदै नेपथ्य

चितवनमा बिल्ड नेपाल एक्स्पोको तयारी शुरु, स्टल बुकिङ्ग धमाधम गरिदै