नेपालमा मानव बेचविखनका घटनाहरु दिनानुदिन निमतीरहेका छन् । बिषेशगरी नेपाली समाजमा बिभिन्न प्रलोभनमा परेर तस्करको फन्दामा पर्दा मानव बेचविखनका घटनाहरु बढ्ने गरेको जानकारहरु बताउछन् । यसै संबन्धी हलकारो समाचारसँग कुरा गर्दै अधिवक्ता रामहरि गौतमले यस्तो बताउनुहुन्छ ।

मानव बेचविखन र मानव तस्कर भनेको के हो ?

मानव बेचविखन भनेको मानिसलाई जवरजस्ती कुनै पनि किसिमका असहमति धम्की वा बलको प्रयोग वा अन्य प्रकारको करकाप, अपहरण, धोका, अख्तियारको दुरूपयोग वा कमजोर पारिवारीक स्थिति, आर्थिक लाभको माध्यमबाट अर्को ब्यक्ति उपर नियन्त्रण राख्नेबाट, यौन शोषणको प्रयोजन लागि अर्को ब्यक्ति उपर नियन्त्रण राख्ने ब्यक्तिको सहमती हासिल गर्न ब्यक्तिहरुको नियुक्ती, ओसारपसार, स्थानान्तरण, आश्रय दिने वा प्राप्त गर्ने काम संम्झनु पर्छ। मानिसलाई न्यूनतम रुपमा अरुको वेश्यावृत्ती या यौन शोषण, जवरजस्ती श्रम , अन्य सेवामा लगाउने काम, दासता वा दसता सरहका अभ्यास, बाधा बनाउने मानव अङ्ग झिक्ने काम समेतलाई जनाउछ । यी उल्लेखित कुनै माध्यमको प्रयोग भएको अवस्था र नियोजित शोषणका लागि मानव बेचविखनवाट पिडितले दिएको सहमती असान्दर्भिक हुने छ । यि माध्यामको उपयोग विना नै शोषणको प्रयोजनका लागि कुनै बाल बालिकाको भर्ती, ओसारपसार, स्थानान्तरण, अश्रय दिने वा प्राप्त गर्ने काम माध्याम मानव बेचविखन तथा ओसारपसार मानिने छ । त्यस्तै, यौन व्यापार, मानव अङ्ग प्रत्यारोपण, भाडामा सन्तानोत्पादन तथा जबर्जस्ती श्रम आदि कार्यका लागि हुने मानिसको अवैध व्यापार नै मानव तस्करी हो। मानव तस्करीमा तस्करीमा परेको मानिस आफैले सहयोग गरिरहेको हुन्छ । यसमा व्यक्ति स्वंयलाई आफू गैरकानूनी कार्य गरिरहेको जानकारी हुने भएकोले सधैं जोखिममा रहन्छ । त्यहाँ बास्तविक वा गुप्त बल प्रयोग हँुदैन । तस्करीमा परेका मानिसहरु पिडित नभएर कानून उल्लङ्घनकर्ताहरु हुन् । उनीहरु काम (जागिर) छाड्न वा परिवर्तन गर्न स्वतन्त्र हुन्छन् । एक देशबाट अर्को देशमा मानिसहरुका अबैध प्रवेशलाई सघाउँछ । तस्करी जहिलेपनि अन्तर्राष्ट्रिय सीमा नाघेर नै हुन्छ । व्यक्ति अनाधिकृत रुपमा अन्य देश भित्र प्रवेश गरेको हुनुपर्छ वा प्रवेश गर्ने प्रयास गरेको हुनुपर्छ ।

यो कसरी हुन्छ ?

मानिसलाई विदेशमा लैजाने, वेश्यावृत्तिमा लगाउने वा शोषण गर्ने उद्देश्यले कुनै पनि प्रकारले ललाईफकाई, प्रलोभनमा पारी झुक्याई, जालसाज, प्रपञ्च मिलाई जबरजस्ती , करकापमा पार्ने गरिएको जनाउँछ । त्यस्तै अपहरण, शरीर बन्धक राखी नाजूक स्थितिको फाइदा लिई, बेहोस पारी, पद वा शक्तिको दुरुपयोग पनि यसको कारण हो । साथै अभिभावक वा संरक्षकलाई प्रलोभनमा पारी, डर, त्रास, धाक, धम्की दिई बसिरहेको घर, स्थान वा व्यक्तिबाट छुटाई लैजाने गरेका हुन्छन् । त्यस्तै आफूसँग राख्ने वा आफ्नो नियन्त्रणमा लिने , कुनै स्थानमा राख्ने, नेपालभित्रको एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ वा विदेशमा लैजाने, अरु कसैलाई दिने मानव तस्करको काम हुन आउँछ ।

 मानव तस्कर हुनुको कारण के हो?

नेपालमा अशिक्षा र रोजगरीको अवर नहुँदा मानिस बेचबिखनको सिकार भएका छन् ।घरेलु हिंसा पनि महिलाहरू बेचिने अर्को कारण हो । घरमा श्रीमान र उनका परिवारले हेला गर्ने, कुटपिट गर्ने, र छोराछोरी लिएर अलग बस्ने बाध्यता भएका महिलाहरू यसको सिकार हुन्छन्। हिंसामा परेकाहरू सधैं अवसरको खोजीमा हुन्छन् । उनीहरूलाई कसैले प्रलोभनसहित अवसर देखायो भने ती महिलाहरू चाडैं त्यस्ता दलालको पञ्जामा पर्छन्। आधुनिक सुविधाको उपभोग गर्ने रहर र धन कमाउने विदेश घुम्ने रहर पूरा गर्ने आशाले गर्दा बेचिन पुग्छन् ।

 नेपालमा हाल मानव बेचविखनको अवस्था कस्तो छ?

नेपालमा मानव बेचबिखनको अवस्था भयावह बन्दै गएको पाइन्छ । मानव बेचविखनको अवस्थालाई हेर्दा खेरी पछिलो वर्षमा मात्र करिब करिब ३५ हजार मानिसहरु मानव बेचबिखनको सिकारमा परेको अवस्था छ । पछिल्लो समय मानव बेचबिखनका घटनाहरुको स्वरुप, प्रवृत्ति र शैलीमा व्यापक रुपान्तरण आएको पाइन्छ । बैदेशिक रोजगारी, शैक्षिक परामर्श, अन्तरदेशीय विवाह, पर्यटन तथा साँस्कृतिक कार्यक्रम, धर्मसन्तान लगायतका विभिन्न नाममा बेचबिखनका घटना बढ्दै गएको पाइन्छ ।नेपाल प्रहरी मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोबाट प्राप्त तथ्याङ्कअनुसार अघिल्लो आवमा मानव बेचबिखन विरुद्धका उजुरीको संख्या दिन प्रती दिन बढेको देखिन्छ ।पछिलो समयमा वैदेशिक रोजगारीका नाममा मावन बेचबिखन हुने गरेको पाइन्छ ।

मंसिर ३ गते सौराहामा पहिलो पटक घन्किदै नेपथ्य

चितवनमा बिल्ड नेपाल एक्स्पोको तयारी शुरु, स्टल बुकिङ्ग धमाधम गरिदै

उत्कृष्ट नतिजा दिलाउने अङ्कुरम् एकेडेमीका विषयगत शिक्षक सम्मानित