६) राज्यले लकडाउन यदि लकडाउन खुल्ला गरे पनि सिनेमा चल्ने छाँटकाँट देखिदैँन अब यसको लागि के तयारी गर्नु भएको छ ?
— राज्यले लकडाउन खुल्ला गरे पनि सिनेमा चल्ने वातावरण अब हुँदैन । अब एउटै विकल्प अनलाइन एप्स पोर्टलबाट मात्र सम्भव देख्छु । तर यसले झन् फिल्म हललाई पूरै माइनास गराउने देखेको छु । अब सिनेमा निर्माण भएको खण्डमा पनि एप्स पोर्टलबाट नै रिलिज गर्ने र त्यसैबाट संचालन गर्नुपर्ने हुन्छ । अबको तयारी सायद यो नै हुनेछ । अरु विकल्प देखेको छैन ।

७) तपाई आफ्नो जाति, र भाषाको लागि निकै लागू पर्नु भएको छ, पछिल्लो समयमा नयाँ पिडीले आफ्नो संस्कृति बिर्सदैँ गएको देखिन्छ, यसमा तपाई के भन्न चाहनुहुन्छ र के छ यसको उपाय ?
— एकदमै सही कुरा गर्नुभयो । हामी तामाङ समुदायमा नयाँ पिडीले आफ्नो संस्कृति बिर्सदैँ गएको देखिन्छ यो सत्य हो । र यसको लागि हामीले नयाँ पिडीलाई झक्झक्याउनुको विकल्प छैन । यसको लागि हामीले सिनेमा मार्पmत पनि सन्देश दिने जमर्को गरेका छौं । भाषा सम्बन्धी थुप्रै तामाङ चलचित्र बनिसकेको छ । मैले पनि हालै निर्माणाधिन चलचित्र यसै विषयमा आधारित रहेर निर्माण गर्दैछु । जसले गर्दा हाम्रो हामीले नयाँ पिडीको लागि भाषा, संस्कृति जगेर्ना गर्ने कार्यमा थोरै भएपनि जोड दिन्छ भन्ने लाग्दछ । अबको नयाँ पिडीले पनि आफ्नो भाषा सिक्नु पर्छ र आफ्नो पहिचानलाई बुझन जरुरी छ ।

८) चलचित्रबाटै तामाङ भाषा, लिपिबाट ज्ञानबद्र्धक हुने किसिमको सिनेमा बनाउन सकिदैँन ?
— सकिन्छ, यसअघि पनि यस्ता किसिमका चलचित्र निर्माण भइसकेका छन् । हाल निर्माणाधिन अवस्थामा रहेको मेरो चलचित्र ‘जिन्जी ताम’ पनि तामाङ भाषा र लिपिबाट बनेको छ । भविष्यमा पनि मेरो जोड जमर्को नै तामाङ भाषा र लिपिको लागि समर्पित भएर तामाङ सिनेमा निर्माण गर्ने लक्ष्य रहेको छ जसले गर्दा हामी तामाङ समुदायको भाषा र लिपि लोप हुनबाट थोरै भएपनि जोगाउन जोडबल पुग्नेछ ।

९) राज्यले सिनेमा क्षेत्रलाई ६ महिना यता संचालनमा बन्देज लगाएको छ । यसमा के भन्नुहुन्छ ।
— विश्व नै कोरोना भाइरसको महामारीमा छ । नेपाल पनि कोरोना भाइरसको चपेटामा परिरहेको यो घडीमा सरकारले कोरोना भाइरस रोकथामका लागि भन्दै लकडाउन गरेको अवस्था छ । यसमा पनि मनोरंजनभित्र पर्ने सिनेमा क्षेत्रलाई सरकारले ६ महिनाको लागि बन्देज नै लगाएको छ । हालको विषम परिस्थितिलाई मध्यनजर गर्दै लकडाउन जरुरी नै हो । मलाई लाग्छ अहिले सिनेमा भन्दा मानव जगत नै ठूलो कुरो हो । यसलाई बचाउन हामी तरहबाट लागि पर्ने अवस्था छ । यसको लागि हामीलाई सरकारले गरेको लकडाउनलाई पूर्ण पालना गर्नुपर्नेछ । राज्यले गरेको लकडाउनलाई मेरो पूर्ण समर्थन छ । र भोलिका दिन सहज भएपछि पक्कै पनि तपाई हामीले केही गर्न सक्छौं । अहिलेको अवस्थामा हामी सबै सुरक्षित रहने नै हो ।

१०) राज्यले तामाङ भाषाको सिनेमालाई के कति प्रोत्साहन गरेको छ ? छैन भने किन, कति कारणले ?
— राज्यले तामाङ भाषाको सिनेमालाई मात्र होइन सिङगो आदिवासी जनजातिहरुको सिनेमालाई प्रोत्साहन गरेको पाइँदैन । जनजातिहरुको हकको विषयमा राज्य जहिले विमुख नै छ । नेपालमा सदियौंदेखि नै जनजातिहरु प्रताडित भएको पाइन्छ । जुनसुकै क्षेत्रमा हामीलाई उपेक्षा गरेको धेरै उदाहरणहरु छन् । त्यसमा पनि हामी तामाङ सिनेमा क्षेत्रका कलाकारहरु झनै पीडित छन् । अरु सिनेमाको तुलनामा हाम्रो सिनेमालाई स्थान कहिँ कतै दिइएको पाइँदैन । सिनेमा घरहरुमा प्रदर्शन गर्न पनि ठाउँ पाइँदैन । हामीले सिनेमा त निर्माण गर्दछौं तर हल अभावले गर्दा हाम्रो लगानी, मेहनत लगायत कलाकारको कलाकारिताको कुनै मूल्य नै हुँदैन । एकदमै कठिन परिस्थितिबाट हामी तामाङ सिनेमा चलचित्रकर्मी गुज्रिरहेका छौं ।

११) राज्यबाट तपाई जस्ता सिनेकर्मीहरुले के आशा राख्नु हुन्छ ?
— राज्यबाट त्यस्तो केही सहयोग पाइएको छैन हालसम्म । राज्यबाट हामी तामाङ समुदाय मात्र नभई सम्पूर्ण जनजातिलाई हेरिनु पर्छ । त्यसमा हामी तामाङ सिनेकर्मीहरु अत्यन्तै मारमा छौं । हामीसँग कला छ, हिम्मत छ, देशको लागि केही गर्छु आत्मविश्वास छ । राज्यले आगामी दिनमा हामी तामाङ सिनेकर्मीहरु लगायत हामीले निर्माण गरेको सिनेमालाई स्थान दिइनु पर्छ र तामाङ सिनेकर्मीहरुलाई विशेष प्याकेजको व्यवस्था गरिनु पर्छ भन्ने हाम्रो माग पनि हो ।

१२) अन्तमा मैले भन्न छुटाएको केही भए र तपाईलाई लागेको केही छ भने भन्न सक्नुहुन्छ ?
– सर्वप्रथम त तपाई लगायत न्यूजप्रवाह डटकम परिवारलाई धेरैधेरै धन्यवाद दिन चाहन्छु । मेरो आवाजलाई प्रत्येक पाठक तथा शुभेच्छुकहरु माझ पु¥याई सहयोग गरी दिनुभयो । मेरो मनमा गुम्सिएका हरेक कुरालाई पस्कने ठाउँ दिनुभयो । म यसको लागि धेरैधेरै आभारी छु । र सम्पूर्ण पाठक, शुभेच्छुक महानुभावहरु, मेरा फ्यानहरु लगायत सबैमा म सन्तलाल घिसिङको हृदयदेखि आभार व्यक्त गर्दै नमस्कार भन्न चाहन्छु ।