कृष्णको साधना यही थियो-उनी आफ्नो वरपरको जीवनहरूसँग पूर्ण रूपमा तालमेलमा थिए । बाल्यकालमा उनले जस्तोसुकै क्रिडा गरेको किन नहोस्, उनी सदैव पूर्ण तालमेलमा रहेका थिए । उनले मानिसहरूको घरबाट मख्खन चोर्दा अनि अनेक प्रकारको ख्यालठट्टाले उनीहरूलाई दिक्क बनाउँदा पनि उनीहरूले कृष्णलाई औधी माया गर्थे । यसको कारण के हो भने, उनले अरूहरूलाई पनि आफूसँगको तालमेलमा स्थापित गरेका थिए । जब तपाईं कसैसँग तालमेल वा सङ्गतिमा भएको महसुस गर्नुहुन्छ, तबमात्र तपाईंलाई त्यस व्यक्तिको उपस्थिति प्रिय लाग्दछ । जब त्यहाँ लय हुँदैन, उसलाई हेर्दा मात्र पनि तपाईं अप्रिय महसुस गर्नुहुन्छ । तपाईंभित्र प्रिय र अप्रिय अनुभव दुवै उत्पन्न हुन सक्छन् । यदि तपाईं लयमा हुनुहुन्छ भने, तपाईं प्रसन्न महसुस गर्नुहुन्छ; यदि तपाईं लयमा हुनुहुन्न भने, तपाईं अप्रसन्न महसुस गर्नुहुन्छ- अर्को व्यक्तिले केही गर्नैपर्दैन !

१६ वर्षको उमेरसम्म कृष्णको साधना भनेको आफ्नो वरपरको जीवनहरूसँग तालमेलमा रहनु थियो । पछि, उनका गुरु सन्दीपनी आए अनि उनलाई स्मरण गराए कि उनको जीवन केवल ख्याल–ठट्टाको लागि मात्र होइन, उनको जीवनको विशाल उद्देश्य रहेको छ । यो कुराले कृष्णभित्र अन्तर्द्वन्द्व चल्यो । उनी आफू हुर्किएको र जीवन बिताएको गाउँलाई प्रेम गर्थे, अनि अरू सबैजनाले उनलाई प्रेम गर्थे । उनी आफ्नो सेरोफेरोका पुरुष, महिला, पशुपंक्षी अनि केटाकेटी सबैसँग पूरै संलग्न रहन्थे । कृष्णले सन्दीपनीलाई भने, ‘मलाई कुनै ठूलो उद्देश्य चाहिँदैन । मलाई यही गाउँमा बस्न मन पर्छ । मलाई गाईहरू मन पर्छ, गोपालाहरू (गोठाला) र गोपीहरू मन पर्छन् । म उनीहरूसँग नाँच्न, गाउन चाहन्छु ।’ तर सन्दीपनीले भने, ‘तिमीले जीवनमा यही लक्ष्य रोज्नुपर्छ, किनकि यही उद्देश्यको लागि तिम्रो जन्म भएको हो । यो हुनु एकदमै जरूरी छ ।’

कृष्ण गोवर्धन पर्वतमाथि गएर उभिए । जब उनी तल ओर्लिए, उनी पहिलेकै केटा रहेनन् । उनी पर्वतमाथि जाँदा गाउँको चञ्चले केटाको रूपमा गएका थिए, तर फर्किँदा उनमा गुरुत्वले भरिएको आकर्षण थियो । मानिसहरू उनलाई हेरेर चकित परे । उनीहरूले केही अभूतपूर्व कुरा भएको छ भन्ने महसुस गरे । तर, जतिसुकै अभूतपूर्व घटना भएपनि, कृष्ण अब त्यहाँ रहँदैनन् भन्ने कुरा उनीहरूले चाल पाए । जब अरू मानिसहरूले कृष्णलाई हेरे, सदाझैँ उनले मुस्कुराउँदै उनीहरूलाई हेरे । तर, यतिखेर कृष्णको आँखामा प्रेमको भाव थिएन- उनको आँखामा दूरदर्शिता थियो । कृष्ण यस्ता कुराहरू देख्न सकिरहेका थिए, जुन उनीहरूको कल्पनाभन्दा निकै पर थियो ।

सन्दीपनीले स्मरण गराएपछि, कृष्णको पहिलो पराक्रम आफ्ना मामा कंशलाई मारेर यादवहरूमाथि उनको निरंकुश शासन अन्त्य गर्नु थियो । त्यसपश्चात, उनी आफ्ना दाई बलराम र काकाको छोरा उद्धवसँग गुरु सन्दीपनीको आश्रममा गए । त्यहाँ, ६ वर्षसम्म ब्रह्मचारीको रूपमा जीवन बिताए । २२ वर्षको उमेरसम्म उनले प्रखर आध्यात्मिक साधना गरे । उनले शस्त्र-अस्त्रहरूको तालिम पनि लिए अनि कुस्तीको महान् योद्धा बने ।

कृष्ण कोमल र मधुर रहिरहे, किनभने उनको साधनाको प्रकृति र आयाम बिलकुलै फरक थियो । सन्दीपनीले साधनालाई यसरी तयार गरेका थिए कि त्यो भित्री आयाममा केन्द्रित थियो । किनकि, कृष्ण द्वापर युगका जस्ता थिएनन्- उनको जीवन र क्रियाकलापहरू सत्य युगको जस्तो प्रतीत हुन्थ्यो । सबैथोक मनको स्तरमा मात्रै भयो । केही कुरा भन्नको लागि सन्दीपनीले मुख खोल्नै परेन । सबैकुरा मनको स्तरमा बताइन्थ्यो, सबैकुरा मनको स्तरमा ग्रहण गरिन्थ्यो अनि मनको स्तरमै सबैथोक सिद्ध हुन्थ्यो ।

जब उनीहरूको साधना समापन भयो, कृष्ण र बलरामबिच स्पष्ट भिन्नता देख्न सकिन्थ्यो । बलराम शारीरिक रूपमा हृष्टपुष्ट र भीमकाय देखिन्थे, जबकि कृष्ण पहिलेकै जस्तो रहिरहे । बलरामले उनलाई चिढ्याउँथे, ‘तिमीले केही पनि गरेनौँ कि क्या हो ? मैले त एकदमै मिहिनेत गरेको छु । म बलियो योद्धा भएको छु । तर, तिमी चाहिँ उस्तै ख्याउटे नै छौ ।’

तथापि, कुनै पनि कुस्ती वा धनुर्वाण प्रतियोगितामा कृष्णलाई कसैले पनि हराउन सक्दैनथ्यो । तरबार चलाउने सन्दर्भमा उनीसँग कसैको तुलना नै गर्न सकिँदैनथ्यो । तर, उनी कहिल्यै हृष्टपुष्ट देखिएनन्, किनकि उनको साधना विशुद्ध रूपमा भित्री आयाममा केन्द्रित थियो । पछि, उनले आफ्नो जीवनमा त्यो कुरालाई लाखौँ तरिकाले प्रदर्शन गरेका थिए ।

–सदगुरुको प्रवचनमा आधारित