चितवन राष्ट्रीय निकुञ्जमा पछिल्लो समय धमाधम गैडा मर्न थालेका छन् । यसरी गैडा मर्ने क्रम बढ्दै जान थालेपछि निकुञ्जमा सुरक्षा चुनौति थपिदै गएको छ ।एकातिर यसरी गैडा मर्न थालेपछि बिभीन्न शंका आशंकाहरु पनि उब्जीन थालेका छन् । यसैलाई मध्यनजर गरेर हाम्रा हल्कारो सहकर्मी सुरक्षा न्यौपानेले चितवन राष्ट्रीय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अणनाथ बरालसँग जवाफ माग्नु भएको थियो । उहाँगको कुराकानी जस्ताको तस्तै
१ के छ अहिल चितवन राष्ट्रीय निकुञ्जका गैडाको बर्तमान अवस्था कस्तो छ ?
हाल निकुञ्जमा गैडाको अवस्था राम्रो र सन्तोषजनक छ । गैडाहरुको संख्या बढाउन यस्को बासस्थान व्यवस्थापन गर्ने खानेकुरा ब्यबस्थापन लगाएतका कार्य गरीरहेका छौ । साथै गैडालाई प्राकृतिक वा अन्य कुनै कारणले मर्न नदिने तर्फ सचेत रहेर चोरी, सिकारी, तस्करी रोक्ने कार्यमा पनि चनाखो बनिरहेका छौं ।
२ निकुञ्जमा धमाधम गैडा मर्न थाले ? तस्करको गिरोह सक्रिय बन्दै गयो ? यसतर्फ तपाईंले ध्यान दिनु पर्दैन ?
निकुञ्जमा गैडा जोगाउनको लागि सधै सुरक्षा चुनौती छ । निकुञ्जका कर्मचारीलाई ३ सय ६५ दिन नै चुनौतीको महसुस भैरहेको छ । घना जङ्गल , झाडी काडा घारीले गर्दा तस्करहरु जङ्गल भित्र जुनसुकै ठाउँ र जुनसुकै अवस्थामा छिर्न सक्ने र गैडाहरु चोरी सिकारी गर्ने ट्रेन रहेको छ । यसतर्फ हामी चिन्तीत बनेर थप योजनाबारे सोचिरहेका छौ ।
३ तपाई आएपछि तस्कर सक्रिय भए भन्ने छ नी? फेरि तपाईं प्रतिबेदन बनाएर कारण निकाल्दै छौ भन्नू हुन्छ ? कहिले निसकन्छ प्रतिबेदन ?
यो कुरा सन्जोक मात्र हो। भनिन्छ नि, “घरबाट वाख्रा हराउने र वन तिर वाघ काराउने गर्दा वाख्रा वाघलेनै लगेको होला” मेरो परिवेशमा पनि त्यो उखान मिल्न मात्र पुगेको हो । म आको २०÷२५ दिनमा नै गैडा मरेको घटना घट्यो । जुन बेला मैले निकुञ्जको बारेमा पुर्णरुपमा बुझिसकेको पनि थिईन र सबै पोष्ट, क्षेत्रहरुमा पुग्न सकेको अवस्था पनि थिएन । त्यस्तो समयमा घटना घट्यो । हुन सक्छ, त्यसमा मेरो पनि कमीकमजोरी रहेको होला साथै त्यो भन्दा पहिले पनि धेरै समस्या रहेका होलान अब यस्तो घटना दोहोरीन नदिन आफू सक्दो लागि परेको छु ।
४ तस्कर कस्तो अवस्थामा सक्रिय हुने रैछन् ?
जब हामी निस्क्रिय हुन्छौं नी त्यतिबेला तस्करहरु सक्रिय हुन्छन् । हामी कम्जोर भएको अवस्थामा उनिहरु बलियो भएको महसुस गर्छन् । हामीले उनिहरुलाई कानुनी कट्ठाघारामा ल्याउन सक्दैनौं नि त्यतिबेला उनिहरुको मनोबल बढ्छ अनि जब निकुञ्जमा, राज्यमा अलिकति अस्थिर अवस्था हुन्छ , निकुञ्जमा विभिन्न खालका द्वन्दहरु मचिन्छन् । निकुञ्जका स्थानीय समुदायहरु लगाएत विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरुसँग अलिकति भनसुनको अवस्था देखा पर्न थाल्यो भने निकुञ्ज त्यो कुरा मिलाउन अल्झिन्छ अनि तस्करहरु सक्रिय हुन्छन् ।
५ तपाईहरू आँफै निकुञ्ज भित्र बन्दुक पडकेको आवाज सुन्यौ, लगत्तै गैडा मृत भेटियो पनि भन्नू हुन्छ ?
तस्करसँग कतै तपाईहरुकै मिलेमतो त छैन? बेलाबेलामा आबाजहरु आउछन्, त्यसलगत्तै हामी सक्रिय हिसाबले लाग्छौ । हुनत हामी सक्रिय हुन आवाज नै आउन पर्छ भन्ने पनि छैन् । खोज्न पत्ता लगाउन आवाज आएपछि अझै सक्रिय हिसाबले लागि पर्छौ । तर जङ्गल भित्र आवाज आउदा त्यहाँसम्म पहुँच बनाउने कुराहरू धेरै गारो छ धेरै कठिन छ । कुरा रह्यो मिलेमतो को त्यसतर्फ पनि हामीहरु सचेत र सजग छौ यदि हामी भित्रका कोही कर्मचारी बाट यस्ता कार्य भए तत्काल कानुनी कठधारामा ल्याईहाल्छौ ।








