अध्ययन समितिले यो बिषयमा बिस्तृत रुपमा अध्ययन गर्दै छ । घाँसे मैदान र पानीका स्रोत व्यवस्थापन गरि गैंडा पूर्ब लैजान लागिएको हो । निकुञ्जमा गैंडाको संख्या वढ्दै जाने तर बासस्थानको व्यवस्थापन संख्याको आधारमा गर्न नसक्दा समस्या देखिएको छ । बिभागका महानिर्देशक डा. रामचन्द्र कंडेलले समितिले प्रतिबेदन दिए पछि मन्त्रालयले आबश्यक निर्णय गर्ने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो“सम्भबत अर्को बर्ष स्थानान्तरण गर्ने गरि अध्ययन यो बर्ष सकिन्छ ।”गैंडा, अर्ना, बाह्रसिंगे र कृष्णसार स्थानान्तरण गर्नका लागि अध्ययन थालिएको उहाँले बताउनुभयो । पूर्बी चितवनको टिकौलीमा कृष्णसार ल्याउनका लागि अध्ययन गरि समितिले प्रतिवेदन दिई सकेको छ ।

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जको हिरापुर फाँटा र बर्दियाको कृष्णसार संरक्षण क्षेत्र खैरापुरबाट कृष्णसार ल्याउन, कोशिटप्पु राष्ट्रिय निकुञ्जबाट अर्ना ल्याउन र शुक्लाफाँटाबाट बाह्रसिंगे ल्याउनका लागि अध्ययन सुरु गरिएको हो । पूर्वी चितवनको टिकौली चौरमा कृष्णसार ल्याउनका लागि यस अघि नै अध्ययन गरिसकिएको छ ।सो ठाउँमा १६ देखि १८ वटा कृष्णसार ल्याउन सकिने गरी अध्ययन गरेर प्रतिवेदन बुझाईसकिएको छ । खुल्ला खोर (पूर्वाधार) निर्माण गरी कृष्णसार ल्याउन सकिने अध्ययनले देखाएको छ ।

सोलार फेन्स गरेर बीचको भागमा माटाका थुप्राहरु बनाउनु पर्ने हुन्छ । सर्वसाधारणले अवलोकन गर्न सक्ने गरी स्थानान्तरण उपयुक्त हुने अध्ययन प्रतिबेदनमा उल्लेख छ । निकुञ्जमा यस अघि ल्याईएका सात वटा बाह्रसिंगे मध्ये ६ वटा मरिसकेका छन् । तत्कालिन समयमा दुई भाले र पाँच पोथी बाह्रसिंह शुक्लाफाँटाबाट ल्याईएको थियो । निकुञ्जको पुरानो पदमपुर क्षेत्रमा बनाईएको खुल्ला खोरमा अर्नासँगै बाह्रसिंगे राखिएको थियो । सो खोरमा हाल तीन वटा अर्ना रहेका छन् । तत्कालिन समयमा कोशिटप्पुबाट १३ वटा र सदर चिडियाखानाबाट दुई वटा अर्ना ल्याईएको थियो ।

ल्याईएका अर्ना मरेर तीन वटा बच्चा मात्रै बाँकी रहेका छन् । ती यही जन्मिएका बच्चा हुन । ठूलो संख्यामा अर्ना ल्याएर वर्षाको समयमा बथानमा खुल्ला छोड्ने गरी अर्ना स्थानान्तरणको योजना बनाईएको छ । वर्षातको समयमा एकै ठाउँमा राख्दा समस्या देखिएपछि हिउँदमा केही समय खोरमा राखेर छाड्ने गरी स्थानान्तरण गर्ने योजना बनाईएको हो ।

एकै ठाउँमा वन्यजन्तु रहँदा कुनै महामारी रोगव्याधी भएमा वंश बिनास हुन सक्ने भएकाले विभिन्न ठाउँमा स्थानान्तरण गर्न लागिएको कंडेलले जानकारी दिनुभयो । यस अघि यहाँबाट दुर्लभ एकसिंगे गैंडा बर्दिया र शुक्लाफाँटा स्थानान्तरण गरिएको थियो ।