चितवन । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा रहेको गिद्ध प्रजनन् केन्द्र बन्द गरिने भएको छ । प्रकृतिमा गिद्धको संख्या वढ्दै गएको र केन्द्रमा प्रजनन् प्रभावकारी हुन नसके पछि केन्द्र वन्द गर्न लागिएको हो । सन् २००८ मा निकुञ्जमा केन्द्र स्थापना गरिएको थियो । अण्डा र गिद्ध ल्याएर सुरु गरिएको केन्द्रमा हाल सम्म १८ वटा बच्चा कोरलेर हुर्कीएका छन् । १४ वर्षको अबधिमा सरकारको लगानीको तुलनामा प्रतिफल कम देखिए पछि प्रकृतिमा रहेका गिद्धलाई केन्द्रित गरेर जटायु रेष्टूरेन्टहरु मार्फत कार्यक्रम गर्न लागिएको हो ।

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत हरिभद्र आचार्यका अनुसार हाल प्रजनन् केन्द्रमा १० वटा मात्र गिद्ध रहेका छन् । केही समय अघि त्यहाँका १० गिद्धलाई नवलपरासीको पिठौलीमा रहेको जटायु रेष्टूरेन्टमा लगिएको छ । ती गिद्धलाई केही महिना त्यहीको खोरमा राखे पछि प्रकृतिमा छाडीने छ । आचार्यका अनुसार ती गिद्ध छाडेपछि यहाँका १० गिद्धलाई लगिने कार्यक्रम रहेको छ । यस संगै कसरामा १४ वर्ष देखि सञ्चालन हुँदै आएको प्रजनन् केन्द्र बन्द हुने उहाँले बताउनुभयो । आगामी साउन महिना सम्ममा प्रजनन् केन्द्र बन्द हुने छ ।

अघिल्ला तीन वर्ष गिद्धले अण्डा पारेको भए पनि बच्चा कोरल्न सकेको छैन । कृतिम रुपमा गरिएको प्रजनन् भन्दा प्राकृतिक रुपमा प्रभावकारी देखिएपछि प्रकृतिमा नै संरक्षणमा जोड दिईएको हो । निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत सरोजमणि पौडेलका अनुसार सन् २००८ बाट कसरामा गिद्ध प्रजनन् केन्द्र स्थापना गरी संरक्षण गर्न थालिएको हो । त्यस यता सन् २०१४ बाट प्रजनन् केन्द्रमा गिद्धले अण्डा पार्न शुरु गरेको हो । पहिलो वर्ष ५ अण्डाबाट एउटा मात्रै बच्चा कोरलिएको थियो ।

पौडेलका अनुसार सन् २०१५ मा ७ अण्डाबाट एउटा पनि बच्चा कोरिलिएन । यस्तै सन् २०१६ मा १५ वटा अण्डाबाट नौ वटा बच्चा कोरलिएको भए पनि एउटा मरेको थियो । सन् २०१७ मा २१ अण्डाबाट ६ वटा बच्चा कोरलिएको थियो । सन् २०१८ मा २० वटा अण्डाबाट दुई वटा बच्चा कोरलिएकोमा त्यस यता बच्चा कोरल्न सकेको छैन । सन् २०१९ मा १९ वटा र २० मा १४ अण्डा पारेपनि बच्चा कोरल्न सफल नभएको उहाँले जानकारी दिनुभयो । गत बर्ष १२ वटा अण्डा पारेको भए पनि बच्चा कोरल्न सकेन ।

बाहिरबाट ल्याएर हुर्काइएका गिद्ध र केन्द्रमानै अण्डा पारेर बच्चा कोरलेर हुर्काईएका गरि ४९ वटा गिद्ध प्रकृतिमा छाडिसकिएको छ । सन् २०१७ बाट प्रकृतिमा गिद्ध छोड्न शुरु गरिएको हो । पहिलो वर्ष ६ वटा गिद्ध छाडिएको थियो । सन् २०१८ मा १२ वटा, २०१९ मा १३ वटा र यस वर्ष १८ वटा गिद्ध प्रकृतिमा छाडिएको छ । प्रकृतिमा छाड्नका लागि नवलपरासीको जटायु रेष्टुरेन्टमा जालिमा लगेर राख्ने गरिन्छ । प्रकृतिमा रहेका गिद्धहरुसँग घुलमिल गराएर छोड्ने गरिन्छ ।

जटायु रेष्टुरेन्टमा प्रकृतिमा रहेका गिद्धहरुसँग सँगै खाने र उनीहरुको आनीबानी हेर्न मिल्ने गरी राखिएको हुन्छ । हाल प्रजनन् केन्द्रमा ५ भाले र ५ पोथी गिद्ध रहेका छन् । ५ भाले र ५ पोथी प्रकृतिमा छोड्नका लागि जटायू रेष्टूरेन्टमा लगिएको छ । निकुञ्ज बिभागका महानिर्देशक डा. रामचन्द्र कंडेलले पछिल्ला वर्षहरुमा प्रकृतिमा रहेका गिद्धहरुको प्रजनन् राम्रो र संख्या बढ्दै गएकाले प्रजनन् केन्द्रमा संरक्षण गरी हुर्काउनुभन्दा प्रकृतिमा नै संरक्षणमा जोड दिईएको बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार जटायु रेष्टुरेन्टहरुलाई व्यवस्थित गरेर प्रकृतिमा रहेका गिद्धको संरक्षणमा बिभाग लागेको छ । नेपालले विश्वमा नै पहिलो पटक प्रकृतिमा लोप हुन लागेको गिद्ध खोरमा हुर्काएर प्रकृतिमा छाड्ने काम गरेको हो । हाल नवलपरासी संगै दाङ्, कैलाली र कोशिटप्पुमा जटायू रेष्टूरेन्ट मार्फत गिद्धको संरक्षण गरिदैं आएको छ । यसबाट परिस्थितिय प्रणालीको जगेर्नामा टेवा पुग्ने विश्वास लिईएको छ । मुख्यरुपमा पशु बिरामी पर्दा नदुख्नका लागि प्रयोग गरिने डाइक्लोफिनाक नामक औषधि प्रयोग गरेपछि मरेको पशुको मासु खाँदा गिद्ध मरेको संरक्षणकर्मीहरु बताउँछन् ।

सन् २००४ मा पाकिस्तानमा डाइक्लोफिनाक औषधि प्रयोग गरेका पशुको मासु खाएका कारण गिद्ध मरेको तथ्य पत्ता लागेको थियो । त्यस्ता मासु खाँदा गिद्धको मिर्गौलामा खराबी हुने र गिद्ध मर्ने गरेको बताइएको छ । धेरै गिद्ध मरेपछि सरकारले संरक्षणमा जोड दिएको थियो । यो औषधिमा रोक लगाए संगै प्रकृतिमा गिद्धको संख्या बढ्न थालेको कंडेल बताउनुहुन्छ ।

नेपाली कांग्रेस चितवन क्षेत्र नं. २(क) मा नवनिर्वाचित पदाधिकारीलाई पद हस्तान्तरण

बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा चिकित्सकको माग

प्रधानमन्त्री राहत कोषमा मौज्दात १८ अर्ब ३७ करोड नाघ्यो