विज्ञ डा. दाहाल यस्तो बारम्बार भइरहनुमा पहिरो नियन्त्रणको पहल वैज्ञानिक नहुनु नै ठान्नु हुन्छ । “घटनाहरूले हरेक वर्ष वर्षा सुरु भएसँगै पहिरो झर्ने समस्याले यो सडकको यात्रा नै असुरक्षित बनाएको छ तर पहिरोको जड अध्ययन नहुनु नै ठुलो समस्या हो,” उहाँको तर्क छ ।

नारायणगढ–मुग्लिङ सडक पुनर्निर्माणकै क्रममा पहाड काटिएको यो सडकको ३१ स्थानमा पहिरोको जोखिमबारे भारतीय कम्पनी इन्टर कन्टिनेन्टल कन्सल्टेन्ट एन्ड टेक्नोक्रेट (आइसिटी) ले अध्ययन गरी पहिरो जोखिम क्षेत्र पहिचान गरेर नियन्त्रणका लागि नारायणगढ–मुग्लिङ सडक आयोजनालाई सुझाव दिएको थियो । सोही प्राविधिक सुझावका आधारमा आयोजनाले १४ करोड रुपियाँ खर्च गरी २५ स्थानको पहिरो नियन्त्रणको काम पनि ग-यो ।

डिभिजन सडक कार्यालय भरतपुरका प्रमुख रमेश पौडेल अहिलेको समस्या पुराना पहिरोभन्दा पनि नयाँ नयाँ ठाउँमा आएका पहिरो समस्या बनिरहेको बताउनु हुन्छ ।

उहाँले भन्नुभयो, “अहिले नारायणगढ–मुग्लिङ सडकमा १३ ठाउँमा सानाठुला पहिरा छन् । यी सबै नयाँ हुन् ।”

नयाँ नयाँ ठाउँबाट पहिरो झर्न थालेपछि समस्याको पहिचानबारे नै अध्ययन हुनुपर्ने देखिन्छ । अहिले यो सडकमा सिमलताल, कालीखोला, सत्रकिलो, उन्नाइसकिलोलगायतका ठाउँमा पहिरोको समस्या छ । अहिले भएको पहिरो विशेषतः राजमार्गभन्दा माथिल्लो भागबाट भेलले पहिरो बगाएर ल्याउने र त्यसलाई सडकमा थुपार्ने नै हो ।

“सिमलतालमा दुई दुई वटा यात्रुवाहक बस बगाएको भेलसहित आएको पहिरोले नै हो । यो भनेको राजमार्गभन्दा माथिल्लो भागमै पहिरो छ, त्यसलाई समेत नियन्त्रण गर्न जरुरी छ भन्ने हो,” उहाँले भन्नुभयो ।

नारायणगढ–मुग्लिङको पहिरोको समस्या सेट भएर बसेको राजमार्गलाई कहिले सडक बनाउने त कहिले पुल बनाउने नाममा चलाई (पहाड फुटाउने वा काट्ने) रहँदा पनि समस्या उत्पन्न भएको हो । सन् २०१५ को अप्रिलमा सम्झौता भई पुनर्निर्माणको काम थालनी भएको नारायणगढ–मुग्लिङ सडकको पुनर्निर्माण गरेर २०१९ जुन १० देखि पछिल्लो अगस्ट ९ सम्म तीन किस्तामा हस्तान्तरण गरिएको थियो । विश्व बैङ्कको एक अर्ब २७ करोड पाँच लाख रुपियाँ आर्थिक सहयोगमा अहिले यो सडकमा १५ वटा पुल निर्माण भएका छन् । २०७६ चैत १० गते ठेक्का सम्झौता भई बन्न सुरु भएका यी पुल बनाउन पनि धेरै ठाउँमा पहिरो काटिएका छन् । सडक अवरुद्ध हुने गरी पहिरो खस्नुमा सडकमाथि जथाभाबी बनेका ग्रामीण सडक पनि कारण हुन सक्ने बताइन्छ । मूल सडकभन्दा माथि स्थानीय तहहरूले विभिन्न ग्रामीण सडक बनाइरहेका छन् ।

सडकभन्दा माथिल्लो भागको चट्टान चलाउँदै गर्दा त्यो पहिरोका रूपमा तल सडकमै खस्ने विज्ञहरूले औँल्याएका छन् । पहिरो जोखिम क्षेत्र सत्रकिलोभन्दा माथि अहिले पनि प्लटिङ गरिएको छ । मूल सडकबाट त्यो प्लटिङसम्म जाने सडक बनाउँदा पनि अहिले समस्या भएको बताइन्छ ।

अब पहिरो नियन्त्रणका लागि दीर्घकालीन समाधान खोज्न जरुरी छ । डिभिजन सडक कार्यालय भरतपुरले विज्ञ लगाएर नाम्सीखोला, तीन नम्बर पुल र कालीखोलामा गरेको अध्ययनले तीन ठाउँको पहिरो नियन्त्रणका लागि मात्रै ५२ करोड रुपियाँ खर्च लाग्ने निष्कर्ष निकालेको छ ।

डिभिजन प्रमुख रमेश पौडेल यस्तो पहिरो धेरै ठाउँमा रहेकाले दीर्घकालीन योजनाअघि बढ्नु नै समस्याको समाधान भएको बताउनु हुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “पहिरोको दीर्घकालीन समस्या समाधानका लागि कतै रुखबिरुवा रोपेर पहिरो नियन्त्रण गरिने प्रविधि ‘बायोइन्जिनियरिङ’ लाई जोड दिनु पर्ला त कतै रक (पहाडको चट्टान) खोपेर नै भित्रैदेखि जाली हालेर पहिरो रोक्नु पर्ला । कतिपय स्थानमा सडकबाटै कङ्व्रिmटको पर्खाल नै लगाएर पनि पहिरो नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन सक्छ । यसका लागि पूरै सडकभरिकै पहिरोको अध्ययन गरेर पहिरो नियन्त्रणमा ठोस कदम अगाडि बढाउन जरुरी छ ।”गोरखापत्रबाट