चितवन । स्वदेश तथा विदेशमा रहेका अधिकांश नेपालीहरु घरघरमा जम्मा भएर दसैंको टीका लगाईरहँदा बिरामी परेर बाध्यताले अस्पतालको बेडमा बस्नेहरु पनि खाली निधार बस्नु परेन । चितवन मेडिकल कलेज (सिएमसी) शिक्षण अस्पतालको बेडमै रहेकाहरुलाई दसैँको टीका लगाउने व्यवस्था गरेको हो । अस्पतालमा भर्ना भएर बसेका बिरामीलाई नर्सहरुले टिका लगाईदिएका थिए भने अस्पतालमा रहेका आफन्तहरुले पनि एकआपसमा टीका लगाएर दसैं मनाएका छन् । सिएमसीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिईओ) प्रताप देवकोटाले अस्पतालमा रहँदा दसैंको टीका ग्रहण गर्न नपाएर खल्लो नहोस् भन्नका लागि अस्पतालभित्रै टीका लगाउने व्यवस्था गरिएको बताउनुभयो । रातो टीका, जमरा र फलफूलको व्यवस्थापन गरेर सबै बिरामी र कुरुवालाई टीका लगाईएको उहाँले बताउनुभयो ।
अस्पतालका नर्सिङ इञ्चार्ज करिश्मा केसी, सजिना लामा, साधना अधिकारी लगायत नर्स र स्वास्थ्यकर्मीहरुले बिरामीलाई टीका लगाईदिनु भएको थियो । टीका लगाउँने कार्यमा सक्रिय नर्स साधना अधिकारीले अस्पतालमा रहेका एक सय ५० बिरामीलाई टीका लगाउने व्यवस्था गरिएको बताउनुभयो । उहाँले आईसियु, क्रिटिकल केयर र बच्चा वार्डमा संवेदनशील हुने भएकाले टीका नलगाईएको तर उनीहरुलाई पनि फलफूल वितरण गरिएको बताउनुभयो । विगतका वर्षहरुमा पनि यस्तो व्यवस्था गरिएको भएपनि यस वर्ष बिरामीहरुले दसैंको रौनक अनुभव नगरेको बताउनुभयो । देशको परिस्थितिका कारण धेरै बिरामीमा टीकाका खुशी नदेखिएको उहाँको भनाई थियो । दसैँ भन्नासाथ परिवारको जमघट, मान्यजनको हातबाट टीका र जमरा, आशिष, मिठो परिकार र आत्मीयताको सम्झना आउँने भन्दै देवकोटाले भन्नुभयो “वर्षदिनको थकान बिर्सेर परिवारसँगै बसेर दसैँ मनाउने चाहना सबैको हुन्छ । तर, सबैका लागि दसैँ उस्तै हुँदैन । कसैको निधारमा रातो टीका र जमरा सजिँदा कसैको दिन अस्पतालको शैया, औषधि र उपचारकै बीच बितिरहेको हुन्छ ।”
यस्तै अवस्थालाई आत्मीयतामा बदल्ने प्रयास गर्दै आफूहरुले दसैँको दिन अस्पतालमै बिरामीलाई टीका लगाउने व्यवस्था गरेको उहाँको भनाई छ । घरबाट टाढा रहेर उपचार गराइरहेका बिरामी र उनीहरूको हेरचाहमा खटिएका कुरुवाले पनि दसैँको टीका लगाउन सकून् भन्ने उद्देश्यले यो व्यवस्था गरिएको उहाँले बताउनुभयो । अस्पतालमै टीका लगाउन पाउनु उनीहरूका लागि दसैँको खुसीसँग जोडिएको आत्मीय क्षण बन्न सक्ने भन्दै उहाँले भन्नुभयो “टीका र जमराले बिरामीको निधार सजाउनु मात्र होइन, चाडपर्वको अवसरमा उनीहरूलाई सम्झिएको र उनीहरूको भावनाको कदर गरिएको सन्देश पनि दिन्छ ।” दसैँको टीका केवल निधारमा लगाइने रङ मात्रै नभएको भन्दै सिईओ देवकोटाले भन्नुभयो “यो प्रेम, सद्भाव, आशीर्वाद र एकअर्काप्रतिको अपनत्वको प्रतीक पनि हो ।” अस्पतालमा उपचार गराइरहेका बिरामी र कुरुवालाई टीका लगाउने अवसर उपलब्ध गराउनु उनीहरूलाई चाडपर्वको खुसीसँग जोड्ने मानवीय प्रयास भएको उहाँले बताउनुभयो ।
अस्पतालमा बिरामीको उपचार गर्नु स्वास्थ्य संस्थाको प्रमुख दायित्व भए पनि उपचारका क्रममा बिरामी र उनीहरूका परिवारले भोग्ने भावनात्मक कठिनाइलाई बुझ्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने देवकोटाले बताउनुभयो । उहाँले थप्नुभयो “चाडपर्वका बेला गरिने यस्ता आत्मीय प्रयासले बिरामीलाई आफू एक्लो नभएको अनुभूति गराउन सहयोग पु-याउँछ ।” दसैँको दिन सिएमसी शिक्षण अस्पतालमा गरिएको टीका व्यवस्थाले अस्पतालको वातावरणमा पनि चाडपर्वको आत्मीयता जोड्ने प्रयास गरेको उहाँले बताउनुभयो । घरमा आफन्तसँग बसेर टीका लगाउन नपाएका बिरामी र कुरुवाका लागि अस्पतालमै टीका लगाउने अवसर उपलब्ध हुनु दसैँको खुसी बाँड्ने एउटा संवेदनशील अभ्यास भएको उहाँको भनाई थियो ।
जसले चाहेर पनि परिवारसँग टीका थाप्न पाउँदैनन्
स्वदेश र विदेशमा रहेका कतिपय नेपालीले चाहेर पनि आज परिवारसँग सँगै बसेर दसैँको टीका लगाउन पाउँदैनन् । कतिपय कार्यव्यस्तताले त कतिपय घरबाट टाढा भएकाले टीका थाप्नबाट बन्चित हुने गरेका छन् ।
स्वदेशमै रहेर पनि सेवा अवरुद्ध गर्न नहुने भएकाले स्वास्थ्य, सुरक्षा लगायत अत्यावश्यक वस्तुको सेवा प्रवाह गर्नेहरुले टीका थाप्नबाट बञ्चित हुन्छन् । अरुलाई सहज टीका लगाउन दिनका लागि सुरक्षा निकायमा खटिनेहरु टीका लगाउनबाट बञ्चित हुन्छन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय चितवनका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक रामेश्वर पौडेल नब्बे प्रतिशत हाराहारी प्रहरी सेवामा रहेकाहरु घरमा गएर टीका थाप्नका लागि घर जान नपाउने बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो “सर्वसाधारणले सुरक्षित रुपमा चाडपर्व मनाउन भन्नका लागि हामी परिवारसँग टीका लगाउन पाउँदैनौं ।”
संवेदनशील जिल्लाहरुमा अन्यत्रबाट थप सुरक्षाकर्मी पठाएर सुरक्षा दिईने गरेको उहाँले बताउनुभयो । इञ्चार्जसीप लिएकाहरुले विदा पाउँदैनन् । अन्यले मिलाएर न्यूनतम संख्या मात्रै परिवारसँग दसैं मनाउने उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
यस्तै नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय अनुसन्धानमा कार्यरतहरु पनि यो पर्वमा परिवारसँग सबैले दसैँ मनाउन पाउँदैनन् ।
त्यसो त निजी क्षेत्रमा काम गर्ने सुरक्षागार्डहरुले पनि विदा नपाउने गरेको गढी सेक्युरिटीका सञ्चालक अश्विन गोले बताउनुहुन्छ । चाडपर्वको समयमा कतिपय उद्योग व्यवसाय बन्द हुने हुँदा सुरक्षाको जिम्मेवारी सुरक्षागार्डको हुने भएको विदा नपाउने उहाँको भनाई छ । उहाँले भन्नुभयो “चाडपर्वमा सुरक्षा दिन थप जनशक्ति माग हुने गर्दछ ।”
भरतपुर अस्पतालका प्रमुख मेडिकल सुपरिटेण्डेण्ट डा. विश्वबन्धु बगाले ३० प्रतिशत चिकित्सक, नर्स र स्वास्थ्यकर्मी अस्पतालमा नै रहने भएकाले उनीहरुले परिवारसँग दसैंको टिका थाप्न नपाउने बताउनुहुन्छ । बहिरंग सेवा बाहेक आकस्मिक र अन्तरंग सेवाहरु सुचारु हुने भएकाले चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र सरसफाईकर्मीहरु विदा बस्न नपाउने उहाँको भनाई छ । उनीहरुले दसैं र तिहार पालो मिलाएर विदा लिने गर्दछन् । बगालेले भन्नुभयो “जुनसुकै बेला सेवा दिनु पर्ने भएकाले तयारी अवस्थामा हुनुपर्छ ।”
पर्वको समयमा अधिकांश समय नर्सिङ कर्मचारीले समय दिने गर्दछन् । नेपाल नर्सिङ संघ चितवनका अध्यक्ष विष्णु अधिकारी ५० प्रतिशत नर्सले विदा लिएर बस्न नपाउने बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो “दसैं र तिहार मध्ये आलो पालो गरेर विदा मिलाईन्छ ।” जसका कारण ५० प्रतिशत नर्सले दसैंमा परिवारसँग टीका थाप्न नपाउने उहाँको भनाई छ ।
विदेशमा ठूलो संख्यामा नेपाली छन् । उनीहरु मध्ये अधिकांशले परिवारसँग बसेर टीका लगाउन पाउँदैनन् । कतिपयले एकाघरको परिवारलाई उतै बोलाउँछन् भने कतिपयले विदा मिलाएर दसैंमा नेपाल आउने गर्दछन् ।
चार बर्षपछि बुबा आमाको हातबाट टीको लगाउन चितवनको रत्ननगर आईपुग्नु भएका विष्णु पौडेल पर्वमा परिवारसँग बस्न पाउनु निकै खुशीको कुरा हुने बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो “विदेशमा रहनेहरुले परिवारसँग कमैले मात्र पर्व मनाउन पाउँछन् ।”
यस्तै अन्य क्षेत्रमा पेशा गर्नेहरु पनि टीका लगाउनबाट बञ्चित हुन्छन् । सञ्चार क्षेत्र, यातायत, सरसफाई, हस्पिटालिटी क्षेत्रमा काम गर्नेहरु पनि सबैले परिवारसँगै बसेर टीका थाप्न पाउँदैनन् । आलो पालो गरेर उनीहरुले काम गर्छन् । घरबाट टाढा रहेर स्वदेशमै भएपनि खर्चको अभाव चाहेर पनि घर पुग्न नसक्नेहरु पनि छन् ।








